Curvo Studio

Kısım 4 · Bölüm 21

Üç fazlı asenkron motorda kayma ve moment-hız eğrisi

Kayma, döner manyetik alanın senkron hızı ile rotor hızı arasındaki farkın senkron hıza oranıdır: s = (N_s − N) / N_s ve N_s = 120 × f / p. 50 Hz'lik dört kutuplu bir motorda N_s = 1500 dev/dak'dır; 1440 dev/dak ile dönen bir rotorun kayması %4'tür.

Senkron hız

Üç fazlı bir motorun stator sargıları, senkron hız adı verilen bir hızla dönen manyetik alan oluşturur:

Ns=120×f/pN_s = 120 \times f / p

Burada ff hertz cinsinden besleme frekansı, pp kutup sayısıdır. Sonuç devir/dakika cinsindendir.

  • 50 Hz'de 2 kutup: 3000 dev/dak
  • 50 Hz'de 4 kutup: 1500 dev/dak
  • 60 Hz'de 4 kutup: 1800 dev/dak
  • 50 Hz'de 6 kutup: 1000 dev/dak

Asenkron motorun rotoru moment üretirken bu hıza hiçbir zaman ulaşmaz; motora asenkron denmesinin nedeni de budur.

Kayma nedir ve neden vardır?

Kayma, s=(Ns−N)/Nss = (N_s - N) / N_s, rotorun alanın ne kadar gerisinde kaldığını ölçer. Çoğunlukla yüzde olarak verilir.

Bu gecikme şarttır. Moment, rotor çubuklarında indüklenen akımlardan gelir ve akımlar yalnızca rotor iletkenleri alana göre hareket ettiğinde indüklenir. Rotor tam NsN_s hızında dönseydi bağıl hareket, indüklenen akım ve moment olmazdı. Yük arttıkça rotor biraz yavaşlar, bağıl hareket büyür, daha fazla akım indüklenir ve daha fazla moment üretilir.

Durağan halde s=1s = 1 (%100), senkron hızda s=0s = 0'dır. Rotor akımlarının frekansı s×fs \times f'dir; normal çalışma hızlarında bu yüzden küçüktür, örneğin %4 kaymalı 50 Hz'lik bir motorda 2 Hz.

Çözümlü örnek

50 Hz şebekede, etiket hızı 1440 dev/dak olan 4 kW, 400 V, dört kutuplu bir motor alalım. Bu, asenkron motor simülatöründeki varsayılan motordur.

1. Senkron hız: Ns=120×50/4=1500N_s = 120 \times 50 / 4 = 1500 dev/dak. 2. Anma kayması: s=(1500−1440)/1500=0,04s = (1500 - 1440) / 1500 = 0{,}04, yani %4. 3. Anma çıkışındaki mil momenti: T=P/ω=4000/(2π×1440/60)≈26,5 N⋅mT = P / \omega = 4000 / (2\pi \times 1440 / 60) \approx 26{,}5\,\mathrm{N\cdot m}.

Besleme frekansı değişirse senkron hız da orantılı olarak değişir. 60 Hz'de aynı dört kutuplu motorun NsN_s değeri 1800 dev/dak olur ve aynı %4 kayma 1728 dev/dak verir.

Moment-hız eğrisi

Asenkron motorun moment-hız eğrisinin karakteristik bir biçimi vardır. Durağan halde motor kalkış momentini üretir. Hız arttıkça moment, devrilme (pull-out) momenti denen bir en büyük değere yükselir, sonra senkron hızda sıfıra düşer.

Senkron hıza yakın bölgede moment yaklaşık olarak kaymayla orantılıdır, yani eğri neredeyse bir doğrudur. Bu, kararlı çalışma bölgesidir ve yüklü bir motor bu bölgede, NsN_s'in yüzde birkaç altında çalışır. Devrilme noktasının ötesinde kayma büyüdükçe moment düşer; bu yüzden o noktadan fazla yüklenen bir motor daha da yavaşlar ve durur.

Moment, besleme geriliminin yaklaşık karesiyle de değişir. Gerilimin %80'e düşmesi, her hızda kullanılabilir momenti yaklaşık %64'e indirir; bu, kalkışta ve ağır yük altında önemlidir.

Curvo Studio'nun üç fazlı asenkron motor simülatörü bu eğriyi Moment-hız eğrisi grafiğinde çizer: Motor momenti ve Yük momenti eğrileri, bunların kesiştiği Çalışma noktası ve Devrilme momenti. Yük eğrisi, motor eğrisini senkron hıza yakın dik bölgede kestiği sürece motor kararlı kalır; yük momenti devrilme momentinin üzerine çıktığında motor durur.

Simülatör yükü ve kaymayı nasıl modeller?

Simülatör, üretici katalog verisi değil, kalıcı rejim ders modelidir. Etiket değerlerinden, anma yükü etiket hızını ve akımını verecek ve devrilme momenti anma momentinin yaklaşık 3,1 katı olacak biçimde faz başına bir eşdeğer devre (stator ve rotor direnci, kaçak reaktanslar, mıknatıslanma kolu ve demir kaybı direnci) uydurur.

V₁R₁jX₁RcjXmjX₂'R₂'/sI₁I₂'
Asenkron motorun statora indirgenmiş faz başına eşdeğer devresi.
  • Mekanik yük ayarı, anma momentinin (etiket hızındaki P/ωP / \omega) yüzdesidir. Seçilen yük tipi üzerinden uygulanır: Yüksüz (serbest mil, yalnızca sürtünme ve vantilasyon), Sabit moment, Fan / pompa, Sabit güç ya da Doğrusal (viskoz). Yüksüz seçiliyken Mekanik yük kaydırıcısı devre dışıdır.
  • Motor momenti, devreden tüm kayma aralığı boyunca hesaplanır. Çalışma noktası, bunun yük momenti artı küçük bir sürtünme momentiyle kesiştiği yerdir; kayma, hız, akım, Verim ve Güç faktörü bu kaymadaki devreden elde edilir.
  • Moment yaklaşık olarak gerilimin karesiyle ölçeklenir; dolayısıyla Devrilme momenti Uygulanan hat gerilimi ile düşer. Reaktanslar besleme frekansını izler.
  • Yük momenti devrilme momentinin üzerindeyse ya da kalkış momenti durağan haldeki yükü yenemiyorsa motor Kilitli olarak işaretlenir: kayma %100 gösterilir, hız sıfırdır ve akım kilitli rotor akımıdır.

400 V ve 50 Hz'deki varsayılan 4 kW motor için devrilme momenti yaklaşık 82 N·m'dir; bu, anma momenti olan 26,5 N·m'nin kabaca 3,1 katıdır. Kalkış momenti yaklaşık 55 N·m ve kilitli rotor akımı yaklaşık 48 A'dir; bu, 8,2 A'lik anma akımının neredeyse altı katıdır.

Asenkron motor simülatöründe deneyin

Üç fazlı asenkron motor simülatörünü açın ve varsayılan 4 kW, 400 V, dört kutuplu, 50 Hz'lik motoru koruyun. Yük tipi altında Sabit moment'i seçin, çünkü Yüksüz seçiliyken Mekanik yük kaydırıcısı devre dışıdır.

  • Mekanik yükü %0, %25, %50, %75 ve %100 yapıp rotor hızını not edin. Yaklaşık 1499, 1486, 1471, 1456 ve 1440 dev/dak okumalısınız (sonuncusu etiket hızıdır). Kayma yükle neredeyse doğrusal artar: %0,05'ten %4,0'a.
  • Yükü %120 sınırına çıkarın: hız yaklaşık 1426 dev/dak (kayma %4,9) ve akım yaklaşık 9,5 A olur. Anma geriliminde motor durmaz, çünkü Moment-hız eğrisi grafiği çalışma noktasının hâlâ Devrilme momentinin epey altında olduğunu gösterir.
  • %65 yüke dönün ve Uygulanan hat gerilimini 320 V'a (%80) düşürün. Kayma yaklaşık %2,5'ten %4,1'e (1438 dev/dak) yükselir ve grafikteki Devrilme momenti yaklaşık 82 N·m'den 53 N·m'ye düşer.
  • Gerilimi düşürmeye devam edin. %65 yükte motor yaklaşık 220 V'ta, %100 yükte yaklaşık 270 V'ta durur. Hız 0'a düşer ve akım kilitli rotor değerine, yaklaşık 26 ile 32 A'e sıçrar.
  • Besleme frekansını 60 Hz yapın ve Senkron hızın 1800 dev/dak'ya çıktığını görün. Gerilim 400 V'ta kalır, dolayısıyla akı azalır ve %65 yükte kayma yaklaşık %3,1 olur (1745 dev/dak). Gerilimi 480 V'a yükseltmek V/f oranını korur ve yaklaşık 1763 dev/dak verir.

Gerilim deneyleri aynı dersi verir: kayma, momentin bedelidir ve düşük gerilim, aynı yük için daha fazla kayma demektir.

Kaynaklar ve ileri okuma

  • S. J. Chapman, "Electric Machinery Fundamentals", McGraw-Hill.
  • IEEE Std 112, "Standard Test Procedure for Polyphase Induction Motors and Generators".
  • IEC 60034-1, "Rotating electrical machines: Rating and performance".

Simülatörde deneyin

Sık sorulan sorular

Asenkron motorda kayma nedir?
Kayma, senkron hız ile rotor hızı arasındaki farkın senkron hıza oranıdır: s=(Ns−N)/Nss = (N_s - N) / N_s. Senkron hızda sıfır, durağan halde 1'dir (%100).
Senkron hız nasıl hesaplanır?
Ns=120×f/pN_s = 120 \times f / p; ff hertz cinsinden besleme frekansı, pp kutup sayısıdır. 50 Hz'deki dört kutuplu bir motorun senkron hızı 1500 dev/dak'dır.
Asenkron motor neden kaymaya ihtiyaç duyar?
Moment, rotorda indüklenen akımlardan gelir ve bu akımlar yalnızca rotor döner alana göre hareket ediyorsa vardır. Sıfır kaymada indüklenen akım ve moment olmaz.
Yük arttığında kaymaya ne olur?
Kayma artar; rotor biraz yavaşlar ve daha fazla moment üretir. Yük devrilme momentini aşarsa motor durur.
Curvo Studio simülatörü moment-hız eğrisini çizer mi?
Evet. Moment-hız eğrisi grafiği Motor momenti ve Yük momenti eğrilerini, Çalışma noktasını ve Devrilme momentini gösterir. Yüke göre performans grafiği akımı, kaymayı, verimi ve güç faktörünü yüke karşı çizer; yük, gerilime göre fazla yüksekse motor Kilitli olarak işaretlenir.